'चतुर लगानीकर्ताले सजिलै नाफा आर्जन गर्छन्’

नवीन तिमिल्सिना/नयाँ पत्रिका

काठमाडौं, २७ भदौ

नेपालको सेयर बजारले मूल्य संवेदनशील सूचनाको असर तत्कालै नदेखाउँदा चतुर लगानीकर्ताले बजारलाई माथ खुवाउँदै उच्च प्रतिफल आर्जन गर्न सक्ने एक अध्ययनले देखाएको छ ।

नेपाल राष्ट्र बैंकका उप-निर्देशक डा.गोपालप्रसाद भट्टले गरेको अध्ययनका अनुसार सेयर मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्नेखाले सूचनाको असर तत्कालै बजारमा देखिनुपर्ने अन्तर्राष्ट्रिय सिद्धान्तविपरीत नेपाली सेयर बजारमा यसको असर ढिलो देखिन्छ । उनको अध्ययनले नेपाली सेयर बजारलाई मूल्य संवेदनशील सूचनाको असर ढिलो देखिने वा नदेखिने कमजोर बजारको संज्ञा दिएको छ । अध्ययनमा २८ कम्पनीले १९९५ देखि २००५ सम्मको अवधिमा प्रदान गरेको लाभांशका कारण भएको उतारचढाव समेटिएको छ भने अन्य अध्ययनका लागि सूचीकृत ३० कम्पनीलाई लिइएको छ ।

अध्ययन अवधिभर सेयर मूल्यमा भएको उतारचढावमाथि गरिएको अध्ययनले कम्पनीहरूले दिने लाभांश तथा अन्य सूचनाको केही लगानीकर्ताले पूर्वानुमान गर्न सक्ने भएकाले बजारमा यसको असर नपरेको हो । 'कम्पनीले घोषणा गर्ने मूल्य संवेदनशील सूचनाको पूर्वानुमान गर्न सक्ने लगानीकर्ताले सूचना प्रवाह हुनुअघि र पछि उच्च मुनाफा आर्जन गर्न सकेका छन्,' अध्ययनको निष्कर्ष छ ।

डा.भट्टको अध्ययनले २००१ मा पुँजीगत लाभकर लागू भएपछि नेपाली बजार केही बलियो हुँदै गएको देखाएको छ । यद्यपि संवेदनशील सूचना प्रभाव देखाउनमा भने बजार अझै कमजोर छ । नेपालको सेयर बजारमा कुनै विशेष महिना वा दिनको प्रभाव नपरे पनि २००१ अघि अक्टाेबरमा उच्च प्रतिफल आर्जन हुने गरेको उनको अध्ययनले देखाएको छ । २००१ पछिको अवस्था पनि उस्तै छ । यसैगरी अपि्रल, जुलाई तथा नोभेम्बर महिनामा सेयर बजारको लगानीले उच्च प्रतिफल दिने गरेको अध्ययनले देखाएको छ । अपि्रलमा नेपाली नयाँवर्ष सुरु हुने, मध्य जुलाईदेखि आर्थिक वर्ष सुरु हुने तथा नोभेम्बरमा दसैं-तिहार सकिएसँगै बजार बढ्ने भएकाले प्रतिफल उच्च हुने गरेको हो । दिनका हिसाबले अध्ययन अवधिभर शुक्रबार बिक्री गर्ने लगानीकर्ताले उच्च प्रतिफल आर्जन गरेको पाइएको छ ।

लगानीका विभिन्न क्षेत्रमा सेयर खरिदतर्फ लगानीकर्ताको उच्च आकर्षण भएको अध्ययनले देखाएको छ । सेयरपछि घरजग्गा, बैंक बचत, सरकारी धितोपत्र तथा बहुमूल्य धातु खरिदलाई क्रमअनुसार प्राथमिकतामा राखेका छन् । सेयरमा लगानी गर्ने मानिस कसैको सुझाव सल्लाहमा नभई स्वयं उत्प्रेरित हुने गरेको अध्ययनले देखाएको छ । सेयरमा लगानी गर्दा हुने उच्च प्रतिफल नै आकर्षणको केन्द्रबिन्दु भएको अध्ययनले जनाएको छ ।

नेपाली लगानीकर्ताले सम्भाव्य नतिजाका आधारमा सेयर खरिद गर्ने गरेको बताउँदै अध्ययन भन्छ, 'सम्भावित सेयर तथा नगद लाभांश, हकप्रद सेयर र प्राथमिक निष्कासनका आधारमा अधिकांश लगानीकर्ताले सेयर खरिद गर्छन् भने कम्पनीको नाफासँगै लाभांश घट्ने सम्भावना, कम्पनीका सञ्चालक कालोसूचीमा पर्नेजस्ता अन्य सम्भावना देखिएमा बिक्री गर्न चाहन्छन् । यसैगरी विभिन्न सरकारी नीति घोषणा तथा कम्पनीले नयाँ वस्तु वा सेवा सुरु गरेको समयमा समेत सेयर खरिद गर्न उनीहरू हिच्किचाउँछन् ।

अध्ययनमा अधिकांश लगानीकर्ताले आफ्नै बचतबाट लगानी गर्न चाहने भएको देखाइएको छ । लगानी स्रोतको अर्का विकल्पमा बैंक, वित्तीय संस्था र आफन्तसँगको सरसापट तथा ऋण रहेको छ ।

अधिकांश लगानीकर्ताका अनुसार सूचीकृत कम्पनीले प्रकाशित गर्ने त्रैमासिक वित्तीय विवरणलगायत अन्य मूल्य संवेदनशील सूचना सञ्चालक समितिको निर्णयको चार दिनपछि मात्रै सर्वसाधारणका लागि उपलब्ध हुन्छन् । त्यस्ता सूचना ढिलो प्रकाशित हुँदा पनि नियमक निकायले अनुगमन नगरेको उनीहरूको गुनासो छ ।