नोबेलका विद्यार्थीले बनाए यस्ता रोबोट

कक्षा ११ र १२ का विद्यार्थीले सामूहिक प्रयत्न गरेर रोबोट बनाएका छन्　। एउटा सेतो बाटोमा गुड्ने र अर्को सामान एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा लैजान मिल्ने रोबोट तयार भइसकेको छ　।

'हामी त कहिले राति तीन/चार बजे खाना पकाएर खान्छौँ, कहिले राम्रोसँग सुत्न पाउँदैनौँ' नोबेल एकेडेमीमा विज्ञान प्रदर्शनीका लागि रोबोट बनाउन जुटेका विद्यार्थी आफ्नो कथा सुनाउँदै थिए　। कहिले लोडसेडिङले काम गर्न पाउँदैनन् उनीहरू　। कहिले सामान खोज्दै काम भ्याउँदैनन् उनीहरू　।

न्ाोबेल एकेडेमीमा कक्षा ११ र १२ का विद्यार्थीले सामूहिक प्रयत्न गरेर रोबोट बनाएका छन्　। एउटा बाटोमा गुड्ने र अर्को सामान एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा लैजान मिल्ने रोबोट तयार भइसकेको छ　।

एकेडेमीका डिकेन्द्र निरौला, सुमित्रा रायमाझी, प्रवेश श्रेष्ठ र नवराज अधिकारीले सेतो बाटोमा मात्रै आफैँ गुड्ने रोबोट बनाएका हुन्　। यो रोबोट प्रकाशको आधारमा रोकिने र गुड्ने गर्छ　। आफूले तयार पारेको रोबोटबारे सुमित्राले भने, 'यसमा दुईवटा लाइट सेन्सर छ, सेतो बाटोमा अगाडि बढ्छ, कालोमा जानेबित्तिकै रोकिन्छ　।' जता सेतो हुन्छ त्यतै चल्ने गर्छ यो रोबोट　।

चारजनाको नाम समेटिने गरी एलपिडिएस राखेका छन् उनीहरूले सो रोबोटको नाम　। यसमा एलडिआर -लाइट डिपेन्डेन्ट रेसिस्टेन्ट) राखिएको छ　। एलडिआरमा जस्तो प्रकाश पर्छ, त्यसै अनुसारको प्रतिक्रिया आउँछ　। रोबोटको अगाडिको भागमा रहेको एलडिआरमा कालो प्रकाश परेमा रोकिन्छ र सेतो परेपछि गुड्छ　। कसरी गुड्ने र रोकिनेगर्छ भन्ने जिज्ञासा मेटाउँदै पवित्रले भने, 'कालो पर्नेबित्तिकै रेसिस्टेन्स हाइ हुन्छ, रेसिस्टेन्स हाइ हुँदा करेन्टको फ्लो कम हुन्छ, भोल्टेज कम हुन्छ र रोकिन्छ　। कलर कालो र सेतोको आधारमा आफैँ चल्ने र रोकिने गर्छ　।'

यसले कसरी काम गर्छ ? जिज्ञासामा प्रवेश श्रेष्ठले भने, 'सेन्सरबाट आएको सिग्नललाई आइसीले करेन्ट बनाएर पठाउँछ　। आइसीबाट निस्केको भोल्टेजले मोटर गुडाउन सक्दैन　। यसको क्षमता बढाउन दुईवटा ट्रान्जिस्टर छन् तिनले शक्ति बढाउँछ　।'

यसखाले रोबोटलाई इन्जिनियरिङ दृष्टिकोणबाट व्यापक गराउन सकेमा धेरै उपयोगी हुने उनीहरूको दाबी छ　। उनीहरूको एउटै स्वरमा भनेे, 'हामीले बनाएको नमुना मात्र हो, यसलाई इन्जिनियरिङ गरेर व्यापक गराउन सकेमा दुर्घटना नहुनेलगायतका फाइदा हुन्छ　।'

११ र १२ मा पढ्ने विद्यार्थीले करिब २० दिन लगाएर रिसर्च गरेका थिए　। कवाडी सामान किनेर विद्यार्थीले यस्तो परीक्षण गरेका हुन्　। उनीहरूको भनाइ छ, 'यस प्रविधिलाई विकसित गर्दा ड्राइभर चाहिँदैन　।'

त्यस्तै अर्को क्रेनजस्तै रोबोट पनि बनेको छ　। सन्तोष बास्तोला र प्रज्वल वैद्यले रिमोटबाट चल्ने सो रोबोट बनाएका हुन्　। यसखालको रोबोट सामान उठाएर अर्कोमा राख्न सकिने डिजाइनको छ　। यसमा अगाडिको भागमा समान समात्ने र घुम्ने भागमा दुईवटा ६ भोल्टका मोटर छन्　। पछाडिको भागमा १२ भोल्टका पाँचवटा मोटर जडान गरिएका छन्　। कार, साइकल, मोटरसाइकललगायतका सामानबाट यो रोबोट तयार पारिएको हो　। रिमोर्टबाट चल्ने यस किसिमको रोबोटलाई विकसित गरेर भीर पाखा र अप्ठयारा ठाउँमा मानिस टाढै बसेर काम गर्न सकिने विद्यार्थीको भनाइ छ　।

विद्यार्थीले बनाएका रोबोट मंगलबार चलाएरसमेत देखाए　। 'प्लस टु' का विद्यार्थीले यस्तो काम गर्नु ठूलो कुरा भएको शिक्षक बताउँछन्　। 'उनीहरूले जे गरेका छन्, कोर्सभित्र पर्दैन, नोबेलका फिजिक्सका शिक्षक दीपक अधिकारी भन्छन्, 'मैले तीन-चार दिन क्लास दिएँ, अरू सबै उनीहरूले नेटमा खोजेर धेरै मिहिनेत गरेर बनाए　।'